zondag 20 juli 2008

miss austen regrets, revisited

WAT ALS … ik het bij het verkeerde eind had, hier ?

WAT ALS … Jane Austen zich bij leven en welzijn bezondigt aan superioriteit, zich tegoed doet aan alcohol en onderhouden wordt door anderen (niet door de man die haar had kunnen bekoren, maar door haar onfortuinlijke broers). Wat als deze onafhankelijke (ze geloofde dat graag, hoe minzaam en eigengereid zij zich daarover ook opstelt, ze leefde NIET onafhankelijk, op geen enkel moment), onconventionele vrouw in haar romans onbeschaamd de romantiek bezingt, waarna zij in het echte leven niks anders is dan een bikkelharde, egoïstische zakenvrouw avant la lettre.

WAT ALS … Jane’s zus Cassandra haar leven offert voor sweet Jane? Wat als Cassandra een moeilijke jeugd heeft gesleten, in de schaduw van haar geadoreerde, welbespraakte, jongere zus? Is het enige wat Cassandra rest een levenslange, terende en ondankbare devotie aan diezelfde zus, opdat ze niet compleet zou worden uitgevlakt? Een liefdevolle attitude schaamteloos uitgebuit door haar koude, schrijvende zus. Het resultaat van Cassandra’s opoffering is verre van fraai. In blind vertrouwen en onmetelijke zusterliefde bedient Cassie haar veeleisende zus letterlijk; Jane blijft kil en onbewogen en neemt Cassandra´s moeite for granted.

WAT ALS … Fanny, die haar aunt Jane aanbidt, scene na scene haar blind vertrouwen in de realiteit die Jane is, verliest? Want Fanny ziet in dat de romans zo veraf staan van het echte leven van de auteur dat de romans op zich een farce dreigen te worden. Fanny droomt ervan een karakter te worden in een Austen-roman, en doet dat uiteindelijk ook, maar niet zonder vernietigende beschimpingen van tante Jane. Ook al spreekt Jane de figuren in haar romans graag tegen als ze erop wordt aangesproken; haar eigenwijze, hautaine houding errond vergoelijkt de bittere betrekkelijkheid niet. Jane heeft zichzelf niet het (zelf)respect aangeleerd om de haar omringende mensen lief te hebben. Ze is haar zus Cassandra dankbaar op haar sterfbed, maar het lijkt wel alsof ze boos is dat ze in haar laatste uren wordt overgeleverd aan sentiment. Alle voorafgaande jaren heeft Jane Cassandra slechts af en toe een glimlach gegund. Oh, en ontelbaar veel brieven : muurtjes om achter te schuilen. Brieven, die net als de romans het echte leven teniet doen wanneer ze bol staan van fraai omschreven, dromerige dweperij. De brieven klinken haast als een geschreven vrijgeleide voor haar (uit)gesproken arrogantie. Geen wonder dat Cassandra de brieven verbrandt : misschien ging haar in de uren voorafgaand aan Jane´s dood een licht op.

WAT ALS … Jane´s moeder het bij het rechte eind heeft als zij haar koppige dochter definieert als selfish. MISS AUSTEN REGRETS toont menig voorbeeld van de onwrikbare, eigengerichte baatzucht van Jane. Ze wijst in 1802 een trouwkandidaat af nadat ze eerst toezegde. Ze wijst mr. Bridges af, omdat ze arm zouden zijn geweest (wat is het uiteindelijke verschil met het leven dat ze zichzelf heeft toebedeeld?). Ze raakt uitzinnig en nukkig jaloers op Fanny, als de dokter van haar broer aandacht opbrengt voor Fanny´s onbevangenheid.

WAT ALS … Jane in werkelijkheid jaloers is op de frivoliteit en het hoge romangehalte van Fanny? Dat is bijzonder ironisch, tragisch zelfs. Het is alsof het (aristocratische) leven zelf de auteur lik op stuk geeft voor haar sarcastische houding ten opzichte van de leefbaarheid van haar romankarakters. Jane ziet zichzelf liever als martelaar én in het middelpunt van alle belangstelling, dan als succesvolle schrijfster die ze ontegensprekelijk is. Nergens anders dan in haar papieren wereld meandert Austen´s zelfzuchtige houding naar menselijke nederigheid en warme liefde. Daarbuiten, en in deze film, getuigt zij vóór alles van bedroevende levenskunst.

Geen opmerkingen: